आनंदी आयुष्याची " गुरुकिल्ली "

|| श्री स्वामी समर्थ ||

Good Morning....Dosto

               जीवनशैली बदलली आणि आपली नाळ घड्याळाशी जोडली गेली. पोटाची खळगी भरण्यासाठी आणि आपणच वाढवून ठेवलेल्या गरजा पूर्ण करताना जनसामान्यांची दमछाक होवू लागली. हल्ली भौतिक सुखांची बरसात म्हणजेच जीवन हे जणू समीकरण झाले आहे. मात्र ह्या सगळ्यात दुर्लक्षित होत गेले ते शारीरिक स्वास्थ. आजकाल पंचविशीत सुद्धा मधुमेह आणि बिपी च्या तक्रारी असणारी तरूण मंडळी आढळतात. सोशल आणि इलेक्ट्रोनिक मिडीयाच्या प्रभावामुळे लहान मुलेसुद्धा मैदानी खेळ विसरत चालली आहेत. सर्वत्र लिफ्ट असल्याने आता जिने चढणे इतिहासजमा होते आहे आणि जेव्हा कधी जिने चढायची वेळ येते तेव्हा कित्येकांची पुरती दमछाक होते. तरुण पिढीला आजकाल प्रचंड मोठे कार्यक्षेत्र खुणावत आहे त्याचबरोबर परदेशातील नोकरीच्या संधीही अफाट आहेत पण ह्या सर्व “ so called Rat Race " मध्ये तरून जायचे असेल तर मानसिक समतोल तर हवाच पण शरीरस्वास्थ्य सुद्धा तितकेच महत्वाचे आहे . 

Walk It Out ...Talk It Out..सिर्फ नाम हि काफी है.

 मुंबईसारख्या शहरात ठरलेल्या वेळेची लोकल पकडणे हे एखादी विजय पताका फडकवण्या पेक्षाही महत्वाचे झाले आहे. “आम्हाला कुठे व्यायामासाठी वेळ आहे ” अशी वाक्य सतत कानावर पडतात . अगदी खरे आहे आजकालचे जीवन पाहता खरच कुणालाच वेळ नसतो..पण मंडळी वेळ काढायचा असतो तोही स्वतःसाठी . आपल्याला निरोगी आयुष्य आणि आयुष्याची संध्याकाळ मजेत घालवायची असेल तर अगदी आत्ता ह्या क्षणापासून आपण निदान अर्धा तास तरी व्यायामासाठी वेळ दिलाच पाहिजे. नाहीतर आपण मिळवलेल्या पैशाचा उपभोग आपल्यालाही घेता येणार नाही.


मंडळी , चालणे हा त्यातल्या त्यात सर्वात साधा सोप्पा, बिनपैशाचा उपाय आहे. आणि त्याचे फायदेही अमर्याद आहेत. ह्याचे महत्व जाणून आजकाल कित्येक सामाजिक संस्था  वेळोवेळी “ Marathon ” चे आयोजन करून जनजागृतीही करत आहेत .अश्या स्तुत्य उपक्रमास जनसामान्यांकडून भरभरून प्रतिसादही मिळत आहे . आबालवृद्ध सर्वांमध्ये अतिशय वेगाने फोफावणारे मधुमेह, बिपी ह्यासारखे आजार हि चिंतेचीच बाब आहे आणि त्यासाठी अनेक फिटनेस “Counselor” सुद्धा ह्यात खारीचा वाटा उचलत आहेत.

" नवरात्री  " Celebration with Walk Group Friends

           आज परिचय करून घेवूया आपले घर संसार सांभाळून ह्या उपक्रमात स्वतःला झोकून देणार्या “ नेहा येवले वैशंपायन " हिचा. “My Work Is My Passion” असे अभिमानाने सांगणारी नेहा गेली 12 वर्ष यशस्वी " Psychotherapist म्हणजेच मनोचिकित्सक " म्हणून कार्यरत आहे. नेहाला लहानपणापासून व्यायामाची अजिबात आवड नव्हती पण शाळेत मात्र पैसे वाचवण्यासाठी ती नियमित चालत जात असे .

                रोज भेटणाऱ्या नवीन लोकांकडून माझेही ज्ञान आणि अनुभव वृद्धिंगत होत गेले असे सांगताना ती म्हणाली हा माझ्यासाठीही एक मोठ्ठा “Learning Experience” आहे .नेहा भरभरून आपले अनुभव सांगत होती....माझ्याकडे येणाऱ्या Clients बरोबर संवाद साधल्यावर आणि दिलेल्या टिप्स मुळे  अमुलाग्र बदल होऊ लागले , ते आपले आयुष्य आनंदाने आणि स्वतंत्र विचाराने आणि अधिक आत्मविश्वासाने व्यतीत करताना पाहून मला कृतकृत्य वाटते हे सांगताना तिच्या चेहऱ्यावरील भाव पाहण्यासारखे होते.

     
          सध्याची जीवनशैली आणि त्यामुळे निर्माण होणारे आजार ह्यावर काय सांगशील ? हा माझा प्रश्न तिला अजिबातच नवीन नव्हता. आधुनिक काळात जीवन कितीही गतिमान झाले असले तरी प्रत्येकाने स्वतःसाठी किमान वेळ काढून व्यायाम , मग तो कुठलाही असो जसे चालणे ,पोहणे , सायकलिंग ई. , केलाच पाहिजे ज्यामुळे आपल्या शरीरातील “Happy Harmones” अधिक प्रमाणत कार्यक्षम होवून आपली शारीरिक आणि मानसिक क्षमता वाढते. मनास ताजेतवाने वाटून मनातील नकारात्मक विचारांचे परिवर्तन सकारात्मकतेकडे होवू लागते आणि आपला सर्वांगीण विकास होतो. मनातील निराशा ,मरगळ निघून जाते आणि आयुष्यातील प्रत्येक आव्हानाला आपण समर्थपणे तोंड देवू शकतो . 

Popular School Event " Walk To School "

                मी प्रत्येकाला किमान एक तास तरी काहीतरी व्यायाम करा असे आवर्जून सांगते ज्यामुळे आपले " स्ट्रेस हार्मोन " कंट्रोल होवू शकतात . सुरवातीला कदाचित आपल्याला त्रास होईल पण एकदा आपल्या मनास आणि शरीरासही व्यायामामुळे होणारे फायदे दिसू लागले कि मग कुणीच आपल्याला काहीच सांगायची गरज नाही . किबहुना मग आपण इतरांना व्यायामाचे महत्व पटवून द्यायला लागतो. सकाळी लवकर उठून चालणे किंवा इतर कुठलाही व्यायाम केला तर आपला संपूर्ण दिवस आनंदात, सकारात्मक विचारांनी व्यतीत होईल ह्यात शंकाच नाही . बर चालणे हा तर अगदी साधा सोप्पा उपाय आहे ज्यासाठी पैसेही खर्च करावे लागत नाहीत कि कसली साधने आवश्यक नाहीत . गरज फक्त एकाच गोष्टीची ती म्हणजे मनोबल..अत्मानिर्धार ..एकदा  आपल्या मनास ह्या सर्वाचे अखेरपर्यंत होणारे फायदे “ Click " झाले कि मग आपण अत्यंत निरोगी आयुष्य जगू शकतो .आजचे जीवन अत्यंत चुरशीचे , स्पर्धात्मक आहे. रोजच्या आयुष्यातील  “ Stress ” चा परिणाम आपल्या शरीरावर आणि मनावर सतत होतच असतो .पण आपल्याला ह्या सर्वातून दिसणारा आशेचा एकमेव किरण म्हणजे नियमित केलेला व्यायाम हाच होय .

Friends Forever.....Lets Walk Together

           
     चालण्याचा व्यायाम करणाऱ्या लोकांसाठी “ Walk It Out  Talk It Out ” हा अनोखा ग्रुप करावा हि संकल्पना कशी सुचली ह्यावर नेहा म्हणाली,सुरवातीला मी फक्त “Anxiety ,Depression ” मध्ये असलेल्या माझ्या पेशंट साठी ग्रुप सुरु केला होता . मानसिक आरोग्य आणि व्यायाम ह्याचा अत्यंत जवळचा संबंध असून त्यामुळे मानसिकतेमध्ये होणारे अमुलाग्र बदल , वाढीस लागणारी सकारात्मकता आणि पर्यायाने बरे होणारे मानसिक आजार ह्या गोष्टीनी माझे लक्ष वेधले आणि मग पुढे मी ह्या ग्रुप चे रुपांतर करून  “मानसिकता आणि व्यायाम ह्याचा सुरेख मेळ घालणारा ग्रुप सुरु केला” फेसबुक सारख्या सोशल मिडिया तसेच आता whatsapp ह्या माध्यमातून ह्याचा प्रचार जोमाने सुरु आहे . ह्या ग्रुप चा मुख्य उद्देश फक्त चालणे नसून एकमेकांशी आपले  अनुभव शेअर करून इतरानाही प्रेरित करणे हा आहे  ..आपले अनुभव सांगा आणि एकमेकांशी संपर्कात रहा हा उद्देश असल्यामुळे ग्रुप चे नाव अत्यंत समर्पक वाटते. ह्या ग्रुप मुळे माझ्या स्वतःच्याही आयुष्यात अनेक बदल होत गेले हे नेहाने आवर्जून सांगितले  .चालायला येणार्या लोकांचा एकमेकांशी परिचय  होवून चांगल्या ग्रुप ची बांधणी होत गेली .प्रत्येकाला उत्तम मित्र मैत्रिणी मिळाल्या आणि रोजच्या चालण्यात आनंद निर्माण झाला. एकमेकांच्या ओढीने जास्तीतजास्त लोक प्रेरित होवू लागले त्यामुळे ह्या ग्रुप चा मूळ उद्देश सफल झाला.

Move On ...with Energy , Strength ,Happiness

                 उत्तम आयोजन असलेला म्हणजेच "Well Organised " असा  हा भारतातील एकमेव ग्रुप आहे हे सांगताना ह्या ग्रुप चा सर्व प्रवास तिच्या चेहऱ्यावर दिसत होता जणू. इथे कुठलीही इर्षा नाही पण प्रेरणा नक्कीच आहे .

मंडळी ,आपण लहानपणी अनेक मैदानी खेळ खेळतो आणि मग जसजसे वय वाढते तसे खेळ ,व्यायाम ह्याकडे अभ्यासामुळे किंवा इतर गोष्टींमुळे दुर्लक्ष्य होते ते कायमचेच आणि मग तरुणपणी अगदी एक किलोमिटर चालणे किंवा इमारतीचे  ४ जीनेही चढायला आपल्याला त्रासदायक होते . आजच्या तरुण पिढीला काय संदेश देशील ह्यावर नेहा म्हणाली कि आपल्याला लहानपणापासून आवडणारा खेळ खेळणे हे सर्वात उत्तम, त्याचबरोबर चालणे ,धावणे , पोहणे ह्यासारखे व्यायाम सुद्धा आवश्यक आहेत . त्यासाठी विविध ग्रुप जॉईन करावेत जेणेकरून एकमेकांच्या ओढीने आपण ह्यात सातत्य ठेवू शकतो. चालण्याचा सराव होऊ लागला कि आपली शारीरिक क्षमता नक्कीच वाढते .नेहाकडे येणाऱ्या महिला पेशंट मध्ये depression ,Stress , anxiety किंवा नात्यातील ताणताणाव ह्यातून आलेला stress ह्याचे प्रमाण अधिक आहे .ह्या सर्वामुळे शरीरामध्ये " Harmonal Imbalance " होतो पण नियमित व्यायाम हा त्यावर रामबाण उपाय आहे .ह्या सर्वामुळे आपला मूड चांगला राहण्यास मदत होते...

Happiness All Over

 मधुमेहाच्या रुग्णांना सुद्धा नियमित व्यायाम हा संजीवनी सारखाच काम करतो .नियमित व्यायामामुळे मधुमेहाचे प्रमाण आटोक्यात राहण्यास मदत होते. अनेकजण नियमित व्यायामामुळे मधुमेह मुक्त झाले आहेत.आजकाल नात्यातील गुंतागुंत आणि रोजच्या जीवनातील चिंता ह्यामुळे होणारया मानसिक आजारांचे प्रमाण सर्वाधिक आहे . Counsellor च्या मदतीने आपण ह्यातून मार्ग काढू शकतो ,मनमोकळे बोलण्याने मनावरील ताण निघून जातो ,आत्मविश्वास वाढतो आणि आपल्या आयुष्यातील प्रश्न सोडवण्यास मदत होते . Counsellor बरोबरील संवाद हा नेहमीच गोपनीय असल्यामुळे आपण निर्भयपणे बोलू शकतो आणि आपल्या समस्यांचा गुंता सोडवू शकतो. मनावरील दडपण कमी झाले कि खरतर कुठल्याच औषधांची गरज भासत नाही . मंडळी ,माणूस मनाने आजारी झाला कि शरीरानेही आजारी पडतो, त्यामुळे मन शांत निरोगी ठेवणे महत्वाचे आहे .योग्य Counselor च्या मदतीने आपल्या आयुष्याला एक किक मिळते आणि  आनंदी आयुष्याचा पुनश्च हरिओम होतो.

                  अनेक शारीरिक व्याधी बर्या करणारा आणि सर्वांगास व्यायाम मिळवून देणारा साधा सोप्पा व्यायाम म्हणजे " चालणे " हा होय .चालल्याने आपल्याला अधिक उर्जा ,सकारात्मक दृष्टीकोन मिळतो. प्रातःसमयी निसर्गाच्या सानिध्यात चालल्यामुळे मन आनंदी होते. हि उर्जा आपल्याला सर्व कसोट्यांवर खरे उतरण्यास उपयोगी येते आणि दिवस आनंदात जातो. चालणे हा कधीही कुठेही करता येणारा सोप्पा व्यायाम आहे .त्याला वेळेचेही बंधन नाही . आपल्या कार्यालयात दुपारच्या जेवणानंतर सुद्धा काही वेळ चालता येयील. शक्य असेल तिथे कुठलेही वाहन न वापरता चालत जाण्याचा प्रयत्न करावा. चालण्याने वजनही आटोक्यात येते. रोजचा नियमित व्यायाम आणि त्याचबरोबर सकस आहार घेतला तर  वाढलेल्या वजनाच्या तक्रारी संभवणार नाहीत ह्याच शंकाच नाही

मंडळी, नेहा म्हणजे आनंदाचा ,प्रचंड उर्जेचा स्त्रोत आहे .तिच्या सोबतचा संवाद मलाही खूप काही शिकवून गेला.

Neha ..Full on with Energy & Positive Attitude

                  
आपल्या “ आनंदी आयुष्याची गुरुकिल्ली ” कुठली ह्यावर नेहा म्हणाली प्रत्येकाला आनंदी राहण्याचा नक्कीच अधिकार आहे आणि त्यासाठी काही गोष्टी आपण आवर्जून केल्या पाहिजेत जसे आपल्या आजूबाजूची माणसे आणि घडणाऱ्या घटना, परिस्थिती ह्यांचा स्वीकार केला पाहिजे. भोवतालच्या सर्व माणसांचे वागणे बोलणे आपल्याला रुचेल असेही नाही पण तरीही त्यांना खुबीने सांभाळता आले पाहिजे .आपल्या मनावर संयम ठेवायला शिकले पाहिजे. इतरांवर आणि स्वतःवर सुद्धा विश्वास असणे गरजेचे आहे .वाहत्या पाण्याप्रमाणेच आयुष्य सुद्धा सतत पुढे नेता आले पाहिजे .

मंडळी , खरतर हा विषय खूप मोठा आहे .नेहाच्या बरोबरील संवाद आपल्यापर्यंत पोहोचवण्यासाठी हा लेखन प्रपंच . ह्यातून अनेकांनी प्रेरणा घेऊन नियमित व्यायामास प्रारंभ केला आणि आपल्या आजारांवर मात केली तर ह्या लेखाचा मानस सुफळ संपूर्ण झाला असे समजण्यास हरकत नाही. 

विधात्याने बहाल केलेलं हे आयुष्य चिंता करून आजारी पडून घालवण्यात काय अर्थ आहे . चला तर मग रोज नियमित व्यायाम करून “ Happy Harmones ” चा डोस घेण्यास सुरवात करुया कारण उत्तम आरोग्य आणि आणि आनंदी आयुष्यासाठी “ नियमित व्यायाम ” हीच खरी गुरुकिल्ली आहे.

             नेहा सोबतचा संवाद खूप काही सांगून गेला.केल्याने होत आहे रे आधी केलेची पाहिजे ह्या उक्तीला धरून आपणही सर्व आज अगदी आत्तापासून आपल्या शारीरक आणि मानसिक स्वास्थ्याकडे विशेष लक्ष द्याल अशी आशा करते. 

नेहाने ह्या कार्यात दिलेल्या योगदानासाठी तिचे कौतुक आणि तिच्या पुढील वाटचालीसाठी शुभेछ्या.

नेहाने सुरु केलेल्या फेसबुक ग्रुपसाठी लिंक खाली दिली आहे . नक्की जॉईन करा



फेसबुक ग्रुप 
https://www.facebook.com/groups/735669633168365/

नेहाशी संवाद साधण्यासाठी

Neha  Yeole
Counsellor , Psychologist
KKonnection Counselling & Psychotherepy
Raja Mantri Road, DP Road , Opp. Gharkul Lawns ,
Erandwane , Pune
Maharashtra  411052
Contact : 07755922237

https://g.co/kgs/F9qEpH

Facebook group
https://www.facebook.com/kkonnectioncounsellingandpsychotherapy/

लेख आवडल्यास जरूर कळवावे
antarnad18@gmail.com

एक कलात्मक प्रवास

|| श्री स्वामी समर्थ ||

                  आपले स्वतःचे व्यक्तिमत्व खुलवणे कुणाला आवडत नाही ? मंडळी आजकाल आपण सर्वच आपली केशभूषा, वेशभूषा ,स्वतःचे व्यक्तिमत्व ह्यासाठी अत्यंत जागरूक असतो. आज अनेक स्थरांवर वावरणारा महिलावर्ग तर ह्यासाठी विशेष प्रयत्नशील दिसतो. चारचौघात आपले व्यक्तिमत्व खुलून दिसावे असे प्रत्येकालाच वाटत असते आणि म्हणूनच आजकाल मोठमोठाल्या कंपन्यांची सौंदर्यप्रसाधने , आकर्षक कपड्यांची रंगीबेरंगी दुकाने सदैव ग्राहकांनी गजबजलेली दिसतात. रोज बदलणाऱ्या ह्या Fashion च्या स्पर्धेत टिकून राहणे हे एक आव्हानच आहे आणि असेच एक आव्हान समर्थपणे पेलणार्या “ सई रत्नपारखी ” च्या कलात्मक प्रवासाची आज ओळख करून घेवूया.

                  रोजच्या प्रवासासाठी सुटसुटीत म्हणून सलवार कमीज चा वापर मुख्यत्वे होतो. सई ने ह्यामध्ये “वारली “ ह्या प्रिंट चा सुबकतेने वापर करून अत्यंत आकर्षक कपडे बाजारात आणले आहेत. ह्यामध्ये सलवार कमीज बरोबरच स्टोल आणि टी शर्टस ची सुद्धा विविध रेंज पाहायला मिळते. वारली प्रिंट्स आणि हा व्यवसाय ह्याबाबत सई सोबत दिलखुलास गप्पा झाल्या. मंडळी , केल्याने होत आहे रे आधी केलेची पाहिजे ह्या उक्तीला धरून मोठ्या हिमतीने सई ने ६ वर्षापूर्वी हा व्यवसाय सुरु केला आणि पाहता पाहता त्याला मूर्त स्वरूप आले. कॉम्पुटर क्षेत्रातील इंजिनियर असणार्या सईने सुरवातीला ह्याच क्षेत्रात काम केले पण पुढे संसार मुले ह्या व्यापात तिला आपल्या करीयरकडे पुरेसे लक्ष्य देता आले नाही. मुले हळूहळू मोठी होत गेल्यावर मग बराचसा मोकळा वेळ मिळू लागला आणि काहीतरी करायला हवे हि इच्छा मनी रुंजी घालू लागली. लहानपणापासूनच सई चा कलात्मकतेकडे ओढा होता. सुरवातीला जवळचे नातेवाईक ,मैत्रिणी ह्यासाठी कुर्तीवरती लहानलहान कलात्मक प्रिंट करून देणे ह्यास सुरवात झाली आणि बघता बघता हा व्याप तिच्याही नकळत वाढत गेला.

                   अगदी तुमच्या माझ्यासारखे आयुष्य असणार्या संसारी स्त्रीने घरून एखादा लघुउद्योग करायचा म्हंटले तर तिला सर्वप्रथम कुटुंबाकडून पाठींबा मिळणे अतिशय गरजचे असते. ह्याबद्दल बोलताना तिने आपल्या जोडीदाराचा 

श्री .हरीश रत्नपारखी ह्यांचा कौतुकाने उल्लेख केला. आपण ह्या कलेतून खूप काही मोठे करू शकतो आणि हे स्वप्न सत्यात उतरवू शकतो हा विश्वास तिला त्यांच्याकडून मिळाल्याचे सांगताना ती सद्गदित झाली. त्यांच्या भक्कम पाठींब्या मुळेच ती उंच भरारी घेवू शकली. प्रदर्शने करायला सुरवात केली त्यावेळी आईवडील सासूसासरे, दीर ह्या सर्वानीच आपला खारीचा वाटा ह्यात उचलला ,त्यामुळे प्रपंचाचा भार हलका झाला आणि ती आपल्या व्यवसायाकडे पुरेसा वेळ देवू शकली .पण तरीही वेळ असेल तेव्हा आपले कुटुंब , स्वयपाकघर ह्या सर्व गोष्टी ती आजही जातीने सांभाळत आहे .एकंदरीतच आता सांसारिक जबाबदार्या आणि आपला व्यवसाय ह्याची खर्या अर्थाने सांगड घालणे तिला जमू लागलेय.

                   काहीतरी वेगळे कलात्मक करू पाहणार्या सईने “ वारली “ ह्या प्रिंट चीच निवड का केली किंवा किबहुना ती ह्याकडे कशी वळली ह्याबाबत सांगताना सई ला किती बोलू असे झाले होते. मुळातच वारली हि आदिवासी कला मला नेहमीच आकर्षित करते . केवळ त्रिकोण , रेषा आणि गोल ह्याचा उपयोग करून  मनमोहक चित्रांची निर्मिती म्हणजेच बहुश्रुत “ वारली प्रिंट्स”. ह्यातून तयार झालेले चित्र हे अत्यंत परिपूर्ण, सौंदर्याची लयलूट असणारे तरीही साधेसोपे आपल्या मनाचा ठाव घेणारे असे असते. ह्या सर्वांमुळे आकर्षित झालेल्या सईने हि कला प्रथम अवगत केली . महाराष्टाची हि प्राचीन कला मुखत्वे आदिवासी जमातीने पुढे आणली . आदिवासींचे आयुष्य, त्यांचे जीवन उलगडून दाखवणारी हि कलाकृती खरच हृद्यस्पर्शी आहे.

                    आपल्या ह्या व्यावसायिक प्रवासाबद्दल सई भरभरून बोलत होती. सुरवातीला हि सर्व प्रिंट्स ती स्वतः हाताने करत असे त्यामुळे प्रत्येक प्रदर्शनाच्या तयारीसाठी तिला महिनाभर रात्रंदिवस मेहनत घावी लागत असे. प्रदर्शने ,त्यातील विक्री , ग्राहकांशी संवाद साधने ह्या सर्व गोष्टी करत असताना सई घडत गेली .ग्राहकांकडून मिळणारा प्रतिसाद आणि  वाढता पसारा ह्याचा ताळमेळ एकट्याने घालणे अशक्य झाले .आता सई आपल्याला हवी असलेली खास तिचा स्वतःचा ठसा असणारी प्रिंट्स हि छापून घेवू लागली . स्वतः बनवलेल्या कलात्मक प्रिंट्स वरती सई स्पेशल ठसा असण्यात तिने कुठलीही तडजोड केली नाही. प्रिंट्स बनवणे ,कुठली प्रिंट्स कुठल्या कपड्यावर छान दिसेल ,कपड्याचा रंग काय असायला हवा ह्या सर्वच गोष्टी ती आजही स्वतः करते. ह्या सर्वात तिच्यासोबत असलेल्या नलिनी ह्या तिच्या सखीची लाखमोलाची मदत होत असल्याचे ती आवर्जून सांगते.

                   अत्यंत हटके दिसणाऱ्या ह्या कलात्मक उत्पादनाला लोकांकडून भरभरून प्रतिसाद मिळाला . परदेशी असलेल्या आपल्या महिला नातेवाईकांना भेट देण्यासाठी आवर्जून अनेक लोक हे कपडे खरेदी करतात तसेच प्रदर्शनातसुद्धा काहीतरी वेगळे म्हणून लोकांनी अतिशय उत्तम प्रतिसाद दिलाय हे सांगताना सईचा चेहरा खरच आनंदाने फुलाला होता. काहीतरी वेगळे देण्याचा तिचा सतत प्रयत्न असल्यामुळे ह्या सर्व कपड्यात तोच तोच पणा कुठेही जाणवत नाही .तसेच सर्व कापडे ती स्वतः खरेदी करत असल्याने गुणवत्तेच्या निकषावर ती नेहमीच खरी उतरते आणि म्हणूनच उत्तम कापडाची निवड आणि वेगवेगळी रंगीबेरंगी प्रिंट्स, त्यांचे रंग ग्राहकांचे लक्ष्य वेधून तर घेतातच पण मिळते ती समाधानाची पावती.

                    पुणे मुंबई येथील प्रदर्शनातून तिला चोखंदळ ग्राहकांनी खूप छान प्रतिसाद दिला ,कौतुक त्याचबरोबर अभिप्राय आणि सूचना ह्यातून आज सई चा हा अनोखा प्रवास सातत्याने सुरु आहे.

                    हे सर्व करताना काही अडचणीही येतात, ह्या सर्व प्रिंट करताना प्रिंटींग युनिट वर अवलंबून राहावे लागते . हा सर्व माल प्रदर्शनाच्या ठिकाणी पोहोचवणे ह्या मालाची योग्य व्यवस्था करणे हि कसरत कमी कष्टाची निश्चितच नाही. ह्या सर्वांमागे अतिशय कष्ट आणि टीमवर्क आहे . हे कपडे अगदी सर्व वयोगटातील स्त्रिया –मुली घालू शकतात. तरुण वर्गाच्या हल्ली   “ हटके " संकल्पनेत बसणारे हे सर्व ड्रेस आकर्षक आणि तसेच वेगळेपणाचा ठसा उमटवणारे आहेत. लहान मुलीसाठीही आता नजीकच्या काळात काही वेगळे देण्याचा प्रयत्न सई करू पाहते आहे. वारली प्रिंट्स ह्या एकाच कलेमध्ये अडकून न राहता मधुबनी ,इजिप्शियन कला ह्यातूनही काही कलात्मक पर्सेस ,कुशन कव्हर, चादरी वगैरे करण्याचा तिचा मानस आहे. 

 “ वारली ” हि आदिवासी कला जपण्याकडे सरकारचा कल निश्चितच आहे. ह्या कलेच्या प्रसारासाठीही सरकारचा नेहमीच प्रयत्न आणि पाठींबा वेळोवेळी दिसून येतोच. ह्या व्यवसायाने सईला खूप आनंद आणि जीवन जगण्याचा आत्मविश्वास दिला हे सांगताना सई म्हणते कि आपल्याला आवडणाऱ्या गोष्टीतून मोठे होणे, त्यात यश मिळणे ह्यासारखा दुसरा आनंद तो काय आणि तो तिने भरभरून लुटला आहे. गेल्याच महिन्यात “ आम्ही उद्योगिनी " सोबत सईची दुबई वारी सुद्धा झाली. आपल्या व्यवसायाला भारताबाहेर बाजारपेठ मिळावी ह्यासाठीचे तिचे हे पहिले पाऊल. 

Presentation in Dubai.

                   

आपल्या कलेच्या वेडाने आणि काहीतरी वेगळे करून दाखवण्याची जिद्द उराशी बाळगणार्या सई चा प्रवास अचंबित करणारा आहे . तुमच्या आमच्यामध्ये आणि आपल्या वाचक वर्गातहि अश्या अनेक सई आहेत ज्या एका संधीची वाट पाहत आहेत. त्या सर्वांना सई नक्कीच प्रेरणादाई ठरेल ह्यात शंकाच नाही. ह्या सर्वाना काय मार्गदर्शन करशील ह्या प्रश्नाला उत्तर देताना सई पार भूतकाळात गेली . कुठल्याही गोष्टीत एका रात्रीत यश मिळत नाही ,अनेक प्रकारचे अडथळे येतात ,कधी भांडवलाच प्रश्न तर कधी योग्य माणसांचा .ह्या सर्वात एखादा क्षण आपले मन कमकुवत करतो. अगदी त्याच क्षणी मन इतके घट्ट करायचे आणि सकारात्मक विचार करून पुढे जात गेले तर मार्ग मिळतोच . हताश ,निराश कधीच नाही .आजकालच्या भाषेत सांगायचे म्हणजे   " Give Up" करायचे नाही हे तिने स्वानुभवातून सांगितले . 

                      

 प्रत्येकाला आयुष्यात काहीतरी वेगळे करायचे असते पण फार थोडे लोक आपल्या स्वप्नांचा मागोवा घेत त्यात स्वतःला झोकून देतात आणि प्रत्येक प्रसंगाशी सामना करत यशस्वी होतात .आपल्या संसाराचा रथ यशस्वीपणे हाकताना आपला कलात्मक प्रवास  अगदी सातासमुद्रापलीकडे नेऊ पाहणार्या अश्या ह्या तरुण ,धडाडीच्या उद्योगीनिला माझ्यातर्फे आणि आपल्या सर्व वाचक वर्गातर्फे आजच्या जागतिक महिला दिनाच्या खूप शुभेछ्या. 

सईच्या “ अबंध आर्ट्स " चा कलात्मक प्रवास सप्तखंडात व्हावा आणि तिचा आनंद दिवसेंदिवस वृद्धिंगत व्हावा, तिच्या कष्टांचे चीज व्हावे हीच परमेश्वर चरणी प्रार्थना.

लेख आवडला तर नक्कीच कळवा.

www.Antarnad18.blogspot.in

antarnad18.gmail.com

अंतर्बाह्य अनुभूती

|| श्री स्वामी समर्थ ||

   

                मंडळी ,आजचा आपला विषय “ध्यान ,योगाभ्यास " हा सर्वपरिचित आणि बहुचर्चित असला तरीही त्याचा गाभा खूपच खोल आहे. ह्या लेखाद्वारे त्यातील काही भाग जाणून घ्यायचा हा लहानसा प्रयत्न.

                आज आपले आयुष्य घड्याळ्याशी बांधले गेले आहे .रोजची कामे करतानाच जीव मेटाकुटीला येतो मग व्यायाम ,योगासने करायला वेळ आणायचं तरी कुठून असा प्रश्न आपल्याला नवीन नाही.आज मनःशांती, अनेक व्याधींवर योगाचा उपयोग होताना दिसून येतो आहे. त्यामुळे योगाचा प्रसारही तितक्याच जोमाने भारतातच नाही तर अखंड विश्वात होतो आहे. भारताबाहेरील अनेक देशातून विद्यार्थी “योग” ह्या विषयाचा भारतात येवून अभ्यास करत आहेत मग आपणही ह्यास वंचित का राहायचे?

             मंडळी ,योगमहर्षी पातंजली ह्यांनी २२०० वर्षापूर्वी ह्या विषयावरील सर्वात पहिला ग्रंथ लिहिला. ह्या विषयावरील सखोल माहिती जाणून घेण्यासाठी आज “योग विद्या निकेतन “ चे सर्वांचे लाडके सर श्री मुकुंद वासुदेव बेडेकर यांच्याशी सुसंवाद साधला. 1995 सालापासून ते ह्या क्षेत्रात कार्यरत आहेत. योगाचार्य श्री. निंबाळकर ह्यांच्याकडे त्यांनी ह्याचे प्राथमिक धडे गिरवले.

श्री. मुकुंद वासुदेव बेडेकर सर

              योगासनाचे जीवनात अनन्यसाधारण महत्व आहे आणि ते विषद करताना सर म्हणाले कि व्यायामाचा संबंध हा केवळ शरीराशी आहे पण योगाचा संबंध हा शरीर आणि मन ह्या दोघांशीही आहे. योगामुळे मनाचे शुद्धीकरण होते ,मनाची एक बैठक तयार होवून वारंवार विचलित होणारे मन एकाग्र होण्यास मदत होते.

योगाभ्यासाने मन स्थिर होते आणि व्यसनांवर हि मात करता येते.योगासनाचे बीज जनमानसात रोवण्यासाठी सरांनी २००५ मध्ये प्राणायामाची ओळख करून देणारे खास वर्ग सुरु केले ज्याला उदंड प्रतिसादही मिळाला. ह्या वर्गास ६५ वयाच्या वरील लोकांनी सर्वात जास्ती प्रतिसाद दिला. Meditation आणि योगातील फरक काय ह्या प्रश्नावर उत्तर देताना ते म्हणाले कि ह्या दोन्ही गोष्टी एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत हे सांगताना दिवसाची सुरवात सर्वांगसुंदर व्यायामाने म्हणजेच “सूर्य नमस्काराने “ करावी हेही नमूद केले.

                  योगाभ्यास करताना शरीरातील Anatomy चे ज्ञान असणे तितकेच गरजेचे आहे. आपल्या शरीरातील सर्वात महत्वाचे काय तर पाठीचा कणा आणि तो सुधृढ ठेवण्यासाठी हस्तपादासन , धनुरासन,परिवर्तीत चक्रासन ,वक्रासन ,ताडासन आणि सर्वांगासन हि आसने नित्य करावीत..कपालभाती ह्या आसनाने पचनक्रिया सुधारते त्यामुळे तेही रोज केले पाहिजे. आपल्या शरीरात ७२००० नाड्या आहेत आणि त्यातील मुख्य ३ म्हणजे इडा, पिंगला आणि सुषुम्ना ह्या होत. नाडी म्हणजे काय ते आधी समजून घेवूया .नाडी म्हणजेच नलिका जी आपल्या शरीरातील प्राणशक्ती एका ठिकाणाहून दुसर्या ठिकाणी नेते .ह्या नाड्या जेव्हा आतून ब्लॉक होतात तेव्हा आपण आजारी पडतो ,त्या आतून मोकळ्या राहण्यासाठी प्राणवायू योग्य प्रकारे फिरता राहण्यासाठी अनुलोम विलोम हे प्राणायाम अतिशय प्रभावशाली आहे मानले गेले आहे . नियमित योगाभ्यासाने आपल्या शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढते. 

                              “शरीरातील चक्रे” हा विषयही अभ्यासक्रमात असल्याने त्याविषयी आपण काही सांगावे अशी विनंती मी त्यांना केली. ह्या चक्रांना “Power Centers ” म्हणूनही संबोधले जाते. मेंदूमध्ये ज्या पेशी असतात त्याच ह्या चक्रांमधेही असतात.ह्यातील ५ चक्रे हि पाठीच्या कण्यात ६ वे दोन्ही भुवयांमध्ये आणि ७ वे टाळूच्या ठिकाणी असते.कमळाचे फुल हे ह्या चक्रांचे बोधचिन्ह  असून प्रत्येक चक्राला विशिष्ठ पाकळ्या दिल्या आहेत .

"मूलाधार चक्र" पाठीच्या कण्याच्या टोकाशी असते . हे शक्तिस्थान समजले जाते आणि  तांबडा रंगाच्या कमळाच्या ४ पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या तर ते जागृत होते. त्याच्यावर २ इंचावर sex organs च्या मागे पाठीच्या कण्यात असते ते "स्वाधिष्ठान चक्र" ज्याकडे मलमूत्र विसर्जनाचा कंट्रोल असतो .नारिंगी रंगाच्या ६ पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या कि हे चक्र जागृत होते.बेंबीच्या मागील बाजूस कण्यात "मणिपूर चक्र" आहे .ह्या चक्राचा पोटातील स्वादुपिंड ,लिव्हर,लहान आणि मोठे आतडे ह्यावर कंट्रोल असतो .पिवळ्या रंगाच्या १० पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या तर हे चक्र जागृत होते.

                 आपल्या हृदयाच्या मागे असते ते अनाहत चक्र. दोन वस्तू एकमेकांवर आपटल्यावर जो ध्वनी निर्माण होतो त्यास संस्कृत मध्ये “आहत” म्हणतात .पण इथे दोन वस्तू एकमेकांवर आपटत नसूनही “ ठक ठक ” असा आवाज ऐकू येतो म्हणून त्यात “अनाहत चक्र " म्हणून संबोधले जाते.हिरव्या रंगाच्या १२ पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या कि हे चक्र जागृत होते. आणि म्हणूनच Operation करताना सर्वत्र हिरव्या रंगाचा उपयोग करतात जसे डॉक्टरांचा मास्क ,तेथील पडदे ई. त्यानंतर येते ते “विशुद्धी चक्र” जे आपल्या घश्याच्या मागील बाजूस असते आणि त्याचा कंट्रोल “Endocrine , Thyroid , Parathyroid glands ” वरती असतो ज्याच्यामुळे शरीरातील चयापचय क्रिया ज्याला आपण Metabolism  म्हणतो व्यवस्थित पार पडतात .आकाशी निळ्या रंगाच्या १६ पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या कि हे चक्र जागृत होते. वरील उल्लेखलेली ५ चक्रे पाठीच्या कण्यात असतात. ६ वे चक्र “ आज्ञा चक्र " हे दोन भुवयांच्या मध्ये म्हणजेच शंकराचा तिसरा डोळा म्हणतो त्या जागेवर असते. पारवा म्हणजे Ash रंगाच्या २ पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या कि हे चक्र जागृत होते, ह्याचा थेट संबंध आपल्या मनाशी आहे.

मंडळी ,वर उल्लेखलेल्या इडा, पिंगला आणि सुषुम्ना ह्या नाड्या मूलाधार चक्रापासून सुरु होवून प्रत्येक चक्राशी एकत्र येतात..इडा हि नाडी शरीराच्या डाव्या भागातून, पिंगला हि उजव्या आणि सुषुम्ना हि पाठीच्या कण्यातून वरती येते. ह्या सर्व नाड्या आज्ञा चक्राशी येवून थांबतात आणि फक्त सुषुम्ना हि नाडी पुढे टाळूपर्यंत जाते जिथे असते “सहस्रार चक्र”. जांभळ्या रंगाच्या हजार पाकळ्या डोळ्यासमोर आणल्या कि हे चक्र जागृत होते. हे चक्र हा मेंदूचाच एक भाग असून ते आपले संपूर्ण शरीर कंट्रोल करते. आपल्याला जे अतिंद्रिय ज्ञान मिळते ते ह्याच चक्रातून. मंडळी हि चक्रे रोजच्या नित्य सरावाने ध्यानाने जागृत होतात. योगासनामध्ये गरज असते ती संयमाची आणि एकाग्रतेची.

              

                बरेचदा गल्लत होते ती प्राणधारणा आणि ध्यानधारणा ह्यात. आपल्या शरीरात ५ प्राण आहेत. प्राण, अपान ,व्यान, समान, उदान. हे ५ प्राण ज्याला आपण पंचप्राण म्हणतो .ते आहेत तोवर आपण जिवंत आहोत.हे शरीरात वायुरूप अवस्थेत असतात. हे शरीरात राहण्यासाठी ३ गोष्टींची प्रामुख्याने गरज असते ती म्हणजे पाणी ,अन्न आणि Oxygen. काही क्षण जरी आपल्या शरीरास श्वास बंद झाला तर Oxygen मिळत नाही. ह्या Oxygen मधेच प्राण आहे म्हणून त्यावर मन एकाग्र करणे म्हणजेच “प्राणधारण

कुठल्यातरी Object किंवा आपल्या आराध्याच्या चित्रावर संपूर्ण लक्ष्य केंद्रित करणे म्हणजे ध्यान करणे. ध्यानाने आपल्या शरीरातील ७ चक्रे जागृत होत जातात  आणि आपल्याला अंतर्बाह्य अनुभूती प्राप्त होते. मूलाधार चक्राशी निर्दिस्त अवस्थेत असलेली कुंडलिनी शक्ती हि प्रयत्नांतीच जागृत होते आणि त्याला नित्य साधनेची गरज असते .ध्यानधारणा करताना काही दिवस पहिल्या चक्रावर संपूर्ण लक्ष्य केंद्रित करावे .कालांतराने ते जागृत होते आहे हे जाणवले कि मग पुढील चक्राकडे वळावे . ध्यानधारणा ,योगासने हि आपल्या मनाने किंवा पुस्तके वाचून न करता योग्य शिक्षकाकडून शिकून घेणे चांगले. योगासने ,ध्यान करताना शरीरावर आणि मनावर कुठलाही ताण असू नये ,मन शांत असले पाहिजे. योगासने हि उरकून टाकण्याची गोष्ट नाही. ती शांतपणे ,संथ ,लयबद्ध असली पाहिजेत ,हालचालीत सुसूत्रता आणि मोहकता असली पाहिजे तरच त्याचा योग्य परिणाम अपेक्षित आहे.

शरीरातील ७ चक्रे

      मंडळी, प्रातः समयी उठून योगासानासाठी काही वेळ दिला तर आपले शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थ्य संतुलित राहील ह्यात वादच नाही .आजकाल आपल्या बिघडलेल्या जीवनपद्धतीमुळे सर्व वयाच्या लोकांमध्ये प्रामुख्याने दिसून येणारा आजार म्हणजे “ मधुमेह”. आपल्या शरीरातील स्वादुपिंडातील बीटासेल इन्शुलीन ची निर्मिती करतात आणि ते पुरेसे तयार झाले नाही तर “मधुमेह” होतो. कपालभाती च्या नियमित सरावाने बीटासेल ची निर्मिती होवून मधुमेह टाळता येवू शकतो ,तसेच आपल्या शरीरातील Joints मधेही काही प्रमाणत इन्शुलीन तयार होते त्यामुळे नियमित व्यायाम , चालणे ह्यामुळे हे सर्व आजार आटोक्यात आणता येतात.

                  शास्त्रात आरोग्याची पंचसूत्री सांगितलेली आहे ती म्हणजे आनुवंशिकता , आहार, विहार ,विश्रांती , वातावरण. अनुवांशिकता आणि वातावरण हे आपल्या सर्वार्थाने हातात नाहीत पण आहार ,विहार आणि विश्रांती आपल्या नक्कीच हातात आहे. अत्यंत सात्विक ,परिपूर्ण पोषक असा आहार घेणे, दिवसभरातील सर्व क्रिया करताना निदान काही वेळ व्यायामास आणि स्वतःसाठी देणे म्हणजेच विहार आणि निदान ६ ते ८ तास पुरेशी झोप घेणे हे केले तर आपले आरोग्य उत्तम राहायला नक्कीच मदत होते. योगसाधनेच्या रोजच्या सरावामुळे बुद्धी एकाग्र होते ,प्रत्येक काम कुशलतेने होते हे सांगताना सर म्हणले कि प्रत्येकाने अगदी लहानपणापासून योगाला आपल्या जीवनात महत्व दिले पाहिजे.ह्यामुळे आपले आयुष्य संतुलित राहते.

                     सरांची इतक्या वर्षाची साधना म्हणजे एक तपस्याच आहे. प्रचंड ज्ञानाचा जणू सागरच आहेत. आज त्यांच्याशी भेटून अमुल्य अश्या ज्ञानाचा लाभ झाला जो ह्या लेखाद्वारे आपल्यासर्वांपर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न केला आहे.

                तर सारांश असा कि आपल्याला विधात्याने दिलेले हे सुंदर आयुष्य जर अखेरपर्यंत आनंदात जगायचे असेल तर आपली तब्येत उत्तम असणेही तितकेच गरजेचे आहे, आयुष्याची सुरवात जितकी आनंदात तितकीच आयुष्याची संध्याकाळ सुद्धा त्याहीपेक्षा आनंदात, शांततेत जावी ह्यासाठी आपल्याला योगाभ्यास नक्कीच उपयुक्त ठरतो. चालातर मग आजपासूनच साधनेस सुरवात करुया ..शुभस्य शीघ्रम.

लेख आवडला तर अभिप्राय जरूर कळवा

antarnad18@gmail.com

" मधुरम "

|| श्री स्वामी समर्थ ||

                      आज आवर्जून लिहावेसे वाटले ते आपल्या शरीरातील सर्वात महत्वाचा अवयव “ जिव्हा ”. ह्याबद्दल.सृष्टीतील अनेक प्राण्यांपैकी मनुष्यप्राण्यास देवाने बहाल केलेली एक असामान्य देणगी म्हणजे “ बोलण्याचे सामर्थ्य ”. बोलण्यामुळे एकमेकांशी साधता येतो तो संवाद . बोलणे हे एकमेकांना जोडणारे अत्यंत प्रभावी माध्यम आहे. पण निसर्गाने दिलेल्या ह्या खास वरदानाचा आपण किती कौशल्याने वापर करतो ह्यावर आपले समाजातील ,कुटुंबातील स्थान ठरत असते. अनेक लोकांचे बोलणे इतके कमालीचे मधुर परंतु मुद्देसूद विषयाला धरून असते कि ऐकत रहावेसे वाटते. बोलण्यात प्रेम ,संयम, आत्मीयता असली कि ती व्यक्ती सहजच लोकप्रिय होवून जाते. काहिंचे बोलणे इतके हळू ,तोंडातल्या तोंडातच असते कि ते ऐकणे म्हणजे आपली परीक्षाच असते त्तर काहींचा आवाज इतका भसाडा आणि शब्द म्हणजे विखार असतो कि आता “ पुरे ” म्हणण्याची वेळ येते.  

      

         उत्तम लोकसंग्रह करण्यासाठी आपला आपल्या वाचेवर उत्तम ताबा असणे हे फार महत्वाचे असते. पण काहीजणांना ह्या वरदानाची काडीचीही किंमत नसते आणि म्हणूनच “ उचलली जीभ लावली टाळ्याला” ह्या म्हणी प्रचलित झाल्या असाव्यात. काही जणांचे बोलणे इतके अघळपघळ असते कि कुठून सुरु झाले आणि कुठे संपले ते त्यांचे त्यानाही उमजत नाही .आपल्या मनातील भावना ,विचारांचे आदानप्रदान आपल्या बोलण्यानेच होवू शकते .उत्तम बोलण्यासाही साधनेची पक्की बैठक असणे तितकेच गरजेचे .साधनेने संयम तर येतोच पण बोलण्यात सहजता ,कोमलता येते . अश्या वाणीची व्यक्ती समोरच्याच्या हृदयाचा ठाव न घेयील तरच नवल.

आपल्या घरातील संस्कार,शिक्षणाची उंची ,समोरच्याबद्दल वाटणारा आदर, आपल्या आवाजातील मार्दव ,लय सर्व काही आपल्या बोलण्यातून यथाशक्ती प्रगट होत असते. उत्तम वक्ता होणे हे एक कसब तर आहेच , त्यासाठी आत्मनिर्धार ,भक्कम साधना आणि गुरूंच्या आशीर्वादाची शिदोरी बरोबर लागतेच.

                     कुठे काय बोलू नये हे ज्याला समजले तो आयुष्याची अर्धी लढाई जिंकला  तसेच आपण कुणासमोर कुठल्या आवाजात बोलत आहोत ह्याचे भान अगदी सार्वजनिक जीवनातही अनेकांना नसते, मग विषय कुठलाही असो.

                     आपल्याला कधीच कुणाची गरजच भासणार नाही अश्या खोट्या आणि निरर्थक भावनेची मनात जपणूक करून जातायेता आपल्या जिभेची धार इतरांवर आजमावणारी, समोरच्याचा पाणउतारा करणारी माणसे आपल्याला पावलोपावली भेटतात .मंडळी आजकालच्या जीवनात “frustration” इतके वाढले आहे कि त्याचा परिणाम म्हणून असभ्य भाषेत बोलणे, टोमणे मारणे , दुसर्याचा जाहीर पाणउतारा करणे ,कमी लेखणे, दुसर्याचे मन दुखावेल असे बोलणे ,बढाया मारणे ह्या सर्व गोष्टी वाढीस लागलेल्या आपण प्रत्येक क्षणी पाहतोच. काही जणांचे बोलणे अक्षरश हृदयाचा ठाव घेते तर काहींचे ऐकूच नये असे वाटते . बर हे इतके करून बोलणार्याचे प्रश्न सुटत नाहीतच किबहुना ते अधिकच गंभीर होत जातात . आपल्या परखड, उद्धट आणि अत्यंत कटू बोलण्याने दुसरा किती दुखावला जातो ह्याची यत्किंचितही कल्पना त्यांना नसते .कालांतराने माणसे दुरावतात ,नाती तुटतात आणि शेवटी अशी माणसे जीवनात एकटी राहतात..आपल्या चुका लक्ष्यात येयीपर्यंत वेळ निघून गेलेली असते ..तीही कायमची .

आपल्या जीवनात कधी कोण उपयोगाला येयील आणि कधी कुणाची गरज लागेल हे सांगता येत नाही. तसेही मनुष्यप्राणी जन्मतःच “ गरज” घेऊन आला आहे. कितीही मोठा डॉक्टर असुदे त्याचे ऑपरेशन करायला त्याला दुसराच डॉक्टर लागतो . माणसाची वेळ कधी बदलेल सांगता येत नाही त्यामुळे आपले आत्ता आहे तीच परिस्थिती मरेपर्यंत राहील असा चुकूनही विचार करू नये . जिथे निसर्गही सतत बदलत असतो इथे आपल्या जीवनाचे काय ? आपल्या “वाचेवर ” संयम आणण्यासाठी आपल्याला स्वतःलाच मनापासून प्रयत्न करायला हवेत .कारण नसताना सतत पाल्हाळ लावल्यासारखे निरर्थक बोलणार्यांची समाजात किंमत तर होतेच पण त्याचे पडसाद त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातही उमटतात . बोलण्यात उत्तम संस्कार व्हावेत म्हणून तर लहानपणी घरातील मोठी मंडळी आपल्याला मनाचे श्लोक ,शुभंकरोती ,रामरक्षा म्हणायला शिकवत असत .लहानपणी आपल्या जिभेला चांगले बोलण्याचे वळण लागावे हाच त्यामागील हेतू होता हे वेगळे सांगायलाच नको.

                 बोलण्यास अनेक कंगोरे आहेत .सकारात्मक बोलणे हेही तितकेच महत्वाचे असते .नकारात्मक बोलणार्या माणसांची आजारपणे पाठ सोडत नाहीत .काहींचे बोलणे अंतर्मुख करते ,विचार करण्यास भाग पाडते .आपण रागावलो आहोत हे दर्शवतानासुद्धा मोठ्या आवाजात बोलण्याची गरजच नसते. आपल्या शब्दसंपदा इतकी उत्तम असेल तर अगदी साध्या टोन मध्ये बोलून सुद्धा आपल्या भावना समोरच्यापर्यंत पोहोचू शकतात. शब्द हे “शस्त्र” आहे . शब्दांचा बाण एकदा सुटला कि सुटला ..तो समोरच्याच्या हृदयाला कायमची न भरून येणारी जखम करत असतो .आपल्या आवाजातील लय आणि उत्तम पण कमीतकमी शब्दात समोरच्याला खिळवून ठेवण्याची कला आहे , ह्यातूनच उत्तम वक्ते जन्माला येतात. विधात्याने जसे अनेक रंगाची निर्मिती केली आहे तशीच अनेक प्रकारची माणसेही जन्मास घातली आहेत. आयुष्याच्या प्रवासात त्यातील अनेक रंग आपल्या वाट्यास येणार हे निश्चित पण आपले मधाळ, संयमी, समजून घेणारे बोलणे असेल तर आपण अनेक माणसे जोडू शकतो आणि मग ह्या माणसांच्या गराड्यात जीवनाचा प्रवास सुखकर ,सुसह्य , आनंदी होतो .मंडळी उत्तम बोलण्याची शैली सर्वाना उपजतच असते असे नाही आपण प्रयत्नपूर्वक ती सुधारू शकतो .

उत्तम वक्त्यांची भाषणे ऐकणे , बोलताना हळू आवाजात बोलण्याची स्वतःला प्रयत्नपूर्वक सवय लावून घेणे ,कमीतकमी शब्दात पाल्हाळ न लावता जास्तीतजास्त मतितार्थ पोहचवणे ,बोलण्यात उत्तम मार्मिक शब्दांची रेलचेल असणे ह्या सर्व गोष्टी आपण प्रयत्नाची कास धरली तर अशक्य नाहीतच. उत्तम वक्ता होण्यासाठी आधी उत्तम श्रोता होण्याची गरज असते.

                   शब्दात प्रचंड सामर्थ्य आहे ..शब्द समोरच्याला आयुष्यातून उठवू शकतात,एखाद्याच्या मनावर कायमचा ओरखडा काढू शकतात आणि एखाद्याचे जीवन घडवूही शकतात. बोलण्याचे कौशल्य हि परमात्म्याची देणगी आहे आणि त्याचा आपल्या जीवनात योग्य तो मान ठेवला पाहिजे.

तासंतास समोरच्याला एकाजागी खिळवून ठेवण्याचे कौशल्य आणि अभिजात शब्दसंपदा असणार्या ,आपल्या सर्वांच्याच मनावर अधिराज्य गाजवणार्या काही वक्त्यांचा उल्लेख न करता हा लेख पूर्ण होणार नाही .त्यातील काही म्हणजे माननीय शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे आणि कलासृष्टीचा महामेरू अमिताभ बच्चन . प्रचंड सामर्थ्य असलेली शब्दसंपदा त्याचबरोबर बोलण्याची विशिष्ठ लय , मिस्कीलपणा, बोलण्यातील विनोदी शैली ह्यामुळे आपला असा खास श्रोतृगण त्यांनी तयार केला. वक्त्याचे बोलणे आतून आलेले ,तळमळीचे असले तर ते समोरच्याच्या हृदयाचा ठाव घेते. खरेपणा त्यांच्या शब्दातून पाझरतो कारण ते त्या शब्दांइतकेच खरे आयुष्य जगलेले असतात. तिथे खोटेपणा, अहंकारास थाराच नसतो.

                    मंत्र मुग्ध होवून ऐकतच राहावे अशी देवाने निर्माण केलेली रत्ने आपल्या आजूबाजूला असतात, ती शोधता आली पाहिजे आणि त्यांच्यासारखा व्यासंग आपण आपल्या जीवनातही आणण्यासाठी कसोशीने प्रयत्न केला पाहिजे .माणसे जोडण्यात जी मजा आहे ती तोडण्यात नाही ह्यात कुणाचेही दुमत नसावे . सर्वाना एकत्रित घेऊन केलेला जीवनरूपी प्रवास आनंददायी होईल ह्यात वादच नाही .

                    चला तर मंडळी “ केल्याने होत आहे रे ,आधी केलेची पाहिजे ” ह्या उक्तीला धरून येत्या नवीन म्हणजेच २०१९ मध्ये साधना करुया ती “ शब्दांची ”. मधुर वाणीने, मोजक्या शब्दात विनयाने आणि संयमाने केलेले भाष्य विधात्याने निर्माण केलेल्या मनुष्यरूपी विविध रंगाना आपलेसे करेल ह्यात शंकाच नाही. 

ह्या रंगात रंगून आपणही करूया आयुष्याचा खर्या अर्थाने “सोहळा ”.

लेख आवडला तर अभिप्राय जरूर कळवा.

antarnad18.blogspot.com